Wróćmy na moment do ludzi, ponieważ żyją oni nie tylko w Czarnobylu, który dla części z nich jest miejscem normalnej pracy. Mieszkają także na obrzeżach, we wsiach słabo dostępnych zwiedzającym (chyba, że zostaje się na kilka dni), i wracali tam – do swoich domów – często na kilka dni po katastrofie, wszak… mieli opuścić teren tylko na jakiś czas, a propaganda głosiła, że nie ma większego problemu, wszystko jest pod kontrolą. Ostatecznie ludziom tym pozwolono zostać na swoich miejscach, dowożąc im środki potrzebne do przeżycia – ziemia pozostaje wciąż skażona. 

Pozostawione w domu zwierzęta – czy to domowe, czy to hodowlane – wojsko zmuszone było wybić, podobnie jak zniszczyć pozostawione rzeczy, po które niektórzy wracali, a część rozkradziono (porzucone auta zostały rozjechane przez czołgi i zakopane w ziemi – w betonowym sarkofagu, wtedy miało to chronić przed promieniowaniem, dziś wiemy, że liche to zabezpieczenie). Mimo to dziś w Czarnobylu żyje przeszło trzysta bezpańskich psów, na zastawionych fotopułapkach w lesie złapano też niedźwiedzie. Nam z kolei udało się zapoznać z lisem Simonem, oswojonym mieszkańcem, który czasem wychodzi do zwiedzających – po kabanosy…

Inaczej sytuacja wygląda już w samej Prypeci, miejscowości mieszczącej się w strefie dziesięciokilometrowej. Tamtejszy widok zmusza do refleksji, gdy tylko uświadomi się sobie, że było to jedno z najnowocześniejszych miast w tamtym czasie, a średnia wieku mieszkańców wynosiła 26 lat. Jednym z symboli takiej nowoczesności był funkcjonujący tam supermarket z wózkami – w latach 70.! Co jednak teraz przykuwa naszą uwagę? Teren totalnie poddany degradacji. Mówi się, że natura „odbiera swoje”, zawłaszcza, pochłania w pełni teren. I tak faktycznie się dzieje, drzewa, trawy i chwasty rosną wszędzie, czasem trzeba się przedzierać przez nie i ku swojemu zaskoczeniu zobaczyć np. wbity w ziemię znak drogowy – naprawdę tu była jakaś droga? Ślad po niej już praktycznie zaginął. Budynki nawet nie sprawiają wrażenia „opuszczonych”, a postawionych w bliżej nieznanym celu… pośrodku lasu. Wchodząc na dach szesnastopiętrowca można ulec złudzeniu, że np. wciąż działa winda – wiatr hulający w jej szybie daje wrażenie poruszania się kabiny, której jednak od dawna tam nie ma… Do ciekawostek należy fakt, że instalacje elektryczne w mieście pozostały sprawne, czego dowiodła dwa lata temu polska grupa, rozświetlając na nowo Czarnobyl i jego okolice (sprawdź).

To, co dziś należałoby powiedzieć o Czarnobylu, niegdyś owianym tajemnicą, to fakt, że miejsce stało się obiektem turystycznym. Niewiele zostało z zasady „nic nie ruszamy”, jeśli chodzi o fotografów łaknących nowych, ciekawych ujęć. Więc jeśli miniecie na swojej drodze maski gazowe, dziecięce zabawki – bądźcie niemalże pewni, że mają one niewiele wspólnego z katastrofą, zostały przywiezione później, by nadać zdjęciom klimat. Budynki grożą zawaleniem, i co jakiś czas któryś się zapada, zostawiając po sobie jedynie gruz w środku lasu. Być może niedługo nie będzie już czego oglądać, bo wszystkie możliwe przejścia zarosną, a budynki zwalą się i miejsce zostanie całkowicie zamknięte dla zwiedzających, choć to dość wątpliwy scenariusz. Dziś to jedna z główny atrakcji Ukrainy, która przyciąga naprawdę rzesze turystów z całego świata. I za którą jak na standardy ukraińskie – płaci się słono, w amerykańskich dolarach.

Ciekawym miejsce jest również „Oko Moskwy”, czyli ogromna, metalowa konstrukcja będąca radzieckim radarem pozahoryzontalnym. Budowa tej strategicznej maszynerii odbywała się pod przykrywką „letniego obozu dziecięcego”, zorganizowanego w środku lasu, co miało w jakiś sposób tłumaczyć wychwycony satelitarnie ruch w tamtejszym rejonie. Do dziś w zasadzie nie wiadomo czy radar został zbudowany, aby zabezpieczyć elektrownie przed ewentualnymi atakami balistycznymi, czy też budowa elektrowni była przykrywką dla budowy radaru, i jaki był jego prawdziwy cel. 

Warto przy okazji wizyty w samej strefie zahaczyć o muzeum czarnobylskie w Kijowie, które przybliża przyczyny oraz pokazuje skutki katastrofy. Ciekawostką niech będzie fakt, że na Ukrainie wierzy się, iż wybuch był sprawą Boską – zapowiadaną przez trzeciego Anioła z Apokalipsy.

Dotychczas powstało wiele książek oraz filmów związanych z czarnobylską tragedią. Osobiście miałam okazję przeczytać / przekartkować parę z nich, które z pewnością mogę polecić:

• Igor Kostin – Spowiedź reportera     
  
• Francesco M. Cataluccio – Czarnobyl           
  
• Czarnobyl Baby – Reportaże z pogranicza Ukrainy i z Białorusi